السيد الطباطبائي
143
مجموعه رسائل ( فارسى )
انسانهاى امروزه بودهاند ؟ و يا فردى از جنس انسان است كه نامش آدم است ؟ روشن نيست . و بنابر اين كه فردى از نوع انسان باشد ، آيا اين فرد متولد از نوعى ديگر از حيوانات - مثلًا ميمون - بوده ؛ و از طريق « تطور انواع » و پيدايش فردى كاملتر از فردى كامل ، و فردى كامل از فردى ناقص ، و همچنين ناقصى از ناقصتر ، به وجود آمده است ؟ يا آن كه فرد مزبور انسانى كامل و داراى كمال فكرى بوده كه از يك جفت انسان غير كامل و غير مجهز به جهاز تعقل ، متولد شده كه مبدأ و سرآغاز ظهور و پيدايش نوع انسانهاى مجهز به تعقل و قابل تكليف گشته است ؟ بدين ترتيب كه بشر موجود در عصر حاضر ، نوع كاملى از انسان باشد كه هر فرد آن به انسان نخستين منتهى شود ، كه او نيز فردى كامل بوده به نام آدم ، و او از طريق تطور و تحول ، از نوع ديگرى از انسان متولد شده كه آن نوع ناقص و فاقد عقل بوده ، و همچنين آن نوع نيز منتهى شود به نوعى ديگر . . . و اين سير قهقرايى ، در انواع حيوانات ادامه داشته باشد ، تا سرانجام به ابتدايىترين و سادهترين حيوان كه از هر حيوان ديگر ناقصتر باشد منتهى گردد . و به عكس ، اگر از آن حيوان ناقص و ساده شروع كنيم ، به طور مكرر از ناقصى به كاملى و از كاملى به كاملترى برسيم ، تا منتهى شويم به انسان . . . اما انسان بدون تعقل ، و سپس از آن موجود منتقل شويم به انسان كامل ، كه تمامى اين انواع همه در يك سلسله قرار داشته و به هم متصل و از يكديگر متولد شده باشند ، به طورى كه آن حيوان سادهاى كه گفتيم « پدربزرگ » انسان امروزى باشد . . . و يا آنكه سلسله توالد و تناسلى كه فعلًا در بين انسانها وجود دارد ، پس از رسيدن به آدم و همسرش منقطع شود ، و آدم و همسرش از « زمين » به وجود آمده و از مادر و پدرى متولد نشده باشند ؟